ایران همچنین سالانه پذیرای میلیون ها پرنده کوچنده نیز هستند که امکان بهره برداری های اقتصادی برای صید شماری از اینگونه پرندگان را نیز فراهم می کند.
مردم شناسی ( از منظر اکوتوریسم )
برخی از جاذبه های مردم شناسی همچون گردشگری کوچ ، روستا گردی و آداب و رسوم و … در دل قطب های طبیعی قرار دارند و برآوردها نشان می دهد که اغلب متقاضیان شرکت در تورهای کوچ ، روستاگردی و نیز حضور در مراسم بومیان دورافتاده اکوتوریست ها هستند و در اکوتوریسم آن بخش از جاذبه های مردم شناسی قابل توجه هستند که در وهله اول حاصل انطباق انسان با محیط طبیعی پیرامون او بوده و به عنوان جاذبه سیاحتی صرفاً در ترکیب با خاستگاه طبیعی آنها هویت می یابند . کوچ نشینی برای بهره گیری از مراتع و چراگاه های متفرق و پراکنده ، در اقلیم چهار فصل ایران ، زادآوری طبیعی هر منطقه با تغییر فصل ، دگرگون می شود . ساکنان فلات ایران از چهار هزار سال پیش به کوچ عمودی در طول سال رو آورده اند که به آنها امکان می دهد در فصل گرم از مراتع ییلاقی مناطق کوهستانی و در فصل سرد از مراتع قشلاقی دشت ها و جلگه ها استفاده کنند .نزدیک به نیمی از مردم ایران در نواحی روستایی زندگی می کنند . شیوه های معیشت و زندگی در بسیاری از روستاهای دوردست ایران منحصر به فرد بوده و به عنوان بخشی از نمایه های تمدن دیرپای ایرانی به شمار می آید . بسیاری از روستاها گذشته از آنکه خود جاذبه سیاحتی به شمار می آیند ، منابعی برای تأمین نیازهای اقامتی و رفاهی و اکوتوریست ها نیز به شمار می آیند . بسیاری از آداب و رسوم نواحی بومی کشور بخشی از توانمندی های صنعت گردشگری ایران به شمار می آید .
کوچ نشینان تقریباً در تمام ایران پراکنده اند ، در جنوب شرق بلوچ ها و در شمال غرب عشایر ایل سون که کوهستان ها را در سیطره خود دارند ، نمادی از زندگی همزیستی با طبیعت است .
ورزش های زمستانی
بر اساس شاخص های اقلیمی احداث پیست های اسکی ( وجود یک دوره سرد در یک منطقه کوهستانی که در آن طی مدت حداقل چهار ماه عمق برف از 50 سانتی متر هرگز کاهش نیابد ) در سرتاسر رشته کوه زاگرس و بیشترین بخش از رشته کوه البرز به ویژه بخش های مرکزی و غربی آن امکان ایجاد پیست های اسکی و گسترش ورزش های زمستانی وجود دارد . در این میان منطقه زاگرس مرکزی ، فارس مرتع ، کهکیلویه و بویر احمد و چهار محال و بختیاری با توجه به برخورداری از ارتفاع متوسط افزون بر دو هزار متر فصل سرد طولانی که ماندگاری برف تا پیش از هشت ماه نیز به طول می انجامد ، مطلوب ترین زمینه طبیعی برای گسترش ورزش های زمستانی فراهم است . غنای محیط طبیعی ، چشم اندازهای بدیع جغرافیایی و نیز جاذبه های مردم شناسی منطقه موجب می شود که حتی بتوان این منطقه را از نظر توانمندی های بالقوه یکی از ایده آل ترین مناطق طبیعی جهان برای گسترش ورزش های زمستانی به شمار آورد .
در حال حاضر در ایران تنها 16 پیست اسکی وجود دارد که از میان آنها چهار مجموعه دارای امکانات اقامتی ( آبعلی ، شمشک ، دیزین ، توچال ) و چهار مجموعه نیز تنها دارای رستوران ( دربند سر ، تاریک دره همدان ، پیام آذربایجان شرقی ) هستند ، هشت پیست دیگر حتی از حداقل کوهستان های مشرف به تهران واقع بوده و در منطقه مستعد زاگرس مرکزی فقط سه پیست ( سپیدان فارس ، دنا کهکیلویه و بویر احمد ، و چلگرد چهار محال و بختیاری ) وجوددارد که از هیچگونه امکانات اقامتی و رفاهی برخوردار نیستند .
ورزش های ساحلی و آبی
به علت وجود رودخانه های متعدد در کشور و همچنین وجود دریای خزر در سواحل استان های مازندران و گیلان و سواحل خلیج فارس و دریای عمان برای ورزش های ساحلی و آبی از جمله شنا ، قایقرانی ، اسکی روی آب ، غواصی و … مورد توجه گردشگران بوده است .
بالاخص دریای خزر که در نزدیکی تهران قرار دارد ، همیشه مملو از گردشگر است و رودخانه هایی که از دامنه های سلسله جبال البرز سرچشمه گرفته مانند سفیدرود ، رودخانه های هراز ، رودخانه تجن و … و رودهای جنوبی که غالباً به خلیج فارس و دریای عمان می ریزند برای ورزش های آبی مورد استفاده علاقمندان قرار می گیرد .
طبیعت درمانی
استفاده از اثر شفابخش چشمه های آب گرم برای درمان برخی بیماری ها ، قدمتی چند هزار ساله دارد . در سراسر جهان مناطقی که دارای چشمه های آب گرم حاوی املاح سفید هستند از جمله جاذبه های گردشگری به شمار می آیند . شمار کیفیت و پراکنش چشمه های آب گرم در ایران نیز به گونه ای است که طبیعت درمانی با استفاده از آب های گرم طبیعی را به عنوان یکی از مهمترین منابع اکوتوریسم کشور معرفی می کند . اغلب چشمه های آب گرم ایران در دامنه های رشته کوه البرز قرار دارند . با این وجود شمار چشمه های آب گرم در دیگر نقاط کشور نیز جالب توجه است . جز آن ، برخی از انواع دیگر طبیعت درمانی ، همچون لجن درمانی نیز در مناطقی از کشور همچون دریاچه ارومیه و دامنه های قله آتشفشانی تفتان در بلوچستان رواج دارد ، یکی از معمولی ترین شیوه های طبیعت درمانی در کشور ما همچنین استفاده از نقاهتگاه های ییلاقی است ، برخی از این نقاهتگاه ها ، همچون کلاردشت و جواهرده در مازندران ، شاندرمن و دیلمان و ماسوله در گیلان ، شاندیز در مشهد و سردشت در خوزستان از شهرت ملی برخوردارند .
کوه نوردی و غار گردی
دو چین خوردگی زاگرس و البرز رشته های کوه های بلندی را در شمال و غرب جنوب کشور ایجاد کرده اند . اگرچه فلات ایران نسبت به سرزمین های کوهستانی شرق آن ، هیمالیا ، پامیر و تبت ارتفاع کمتری دارد . اما قلل مرتفع کوهستانی ایران به ویژع قلل زاگرس مرکزی در شمار صد قله مرتفع جهان قرار داشته و نیز قله آتشفشانی دماوند بلندترین قله نیمکره غربی ، از حد فاصل همین قله تا لبه شرقی آسیا در کشور چین است . در قاره های اروپا ، آفریقا و آمریکای شمالی و جنوبی قله ای مرتفع تر از دماوند وجود ندارد . قله های بخش زاگرس مرکزی ( مجموعه دنا ) نیز با ارتفاع افزون تر از چهار هزار متر و با موقعیت طبیعی کم نظیر چشم اندازهای زیبایی را برای پرداختن به کوه نوردی عرضه می کنند . علم کوه در الموت قزوین با سه زبانه یخچال دائمی آن ، دو قله آتشفشانی سهند و سبلان با مخروط های دریاچه ای شان و نیز قلل مرتفع البرز مرکزی به دلیل غنای طبیعی و تنوع زیستی از دیگر جاذبه های عمده کوه نوردی در ایران به شمار می آیند . همچنین قله شیرکوه یزد به دلیل واقع بودن در گستره وسیع بیابانی که به آن موقعیتی همچون قله مشهور کلیمانجارو در آفریقا می بخشد ، یکی از جاذبه های کوهستانی قابل توجه طبیعت ایران به شمار می آید . در ایران نزدیک به یکصد غار بزرگ وجود دارد که از قابلیت جذب سرمایه گذاری های اکوتوریستی برخوردارند .برخی از این غارها همچون کتله خور زنجان و علی صدر همدان دارای شهرت جهانی برخوردارند . در برخی از غارها همچون غار انسان های اولیه در استان هرمزگان نشانه هایی از انسان های نخستین وجود دارد و با توجه به جوان تر بودن زاگرس بیشتر غارهای بزرگ ایران در دامنه این رشته کوه واقع هستند . جهت آشنایی بیشتر با جاذبه های اکوتوریسمی کشور ، در انتهای کتاب حاضر مسیرها و مقاصد اکوتوریسم ایران مربوط به مسیرهای هزار و یک گانه گردشگری آورده شده است .
1-20-4 چالش های اکوتوریسم در ایران
به طور کلی عمده ترین چالش های اکوتوریسم کشور را می توان به صورت زیر بیان نمود :
1. کمبود امنیت در مناطق کویری و بیابانی ایران
2. کمبود و نارسایی خدمات زیربنایی مانند راه ها که در فصل زمستان ( سرما) در مناطق شمالی ، شمال غرب و غرب کشور و در فصل تابستان ( گرما) در مناطق شرقی به دلیل وقوع طوفان های گرد و غبار حادثه خیز هستند .
3. عدم شناخت کامل پدیده های جذاب اکوتوریستی کشور و شناسایی آنها به اکوتوریست ها .
4. عدم وجود امکانات فرودگاهی در مناطق مستعد اکوتوریسم و لغو بسیاری از پروازهای هوایی در فصل زمستان به دلیل شرایط نامساعد جوی
5. کمبود مدیران متخصص در امر اکوتوریسم و عدم وجود رشته اکوتوریسم و مدیریت مناطق اکوتوریستی در دانشگاه های کشور
6. نبود علایم راهنما و هشداردهنده در مسیرهای خطرناک اکوتوریستی
7. عدم سهولت در تهیه ویزا و روادید برای ورود اکوتوریست های خارجی به کشور
8. عدم آشنایی با روش زندگی و تعاملات اکوتوریست ها که موجب می شود بازدید آنها از نواحی اکوتوریستی کشور تداوم نیابد .
9. شکاف فرهنگی بین جامعه میزبان و میهمان
10. عدم پاسخگویی هتل ها و مراکز اقامتی به نیاز اکوتوریست ها
11. عدم درک ارزش واقعی منابع طبیعی کشور توسط مردم ( جامعه میزبان)
12. عدم رشد و آگاهی جامعه به منظور بهره گیری از سایر مناطق تحت مدیریت کشور حتی بخش گسترده ای از مناطق کویری و بیابانی ( صبوری و یوسفی ، 1386).
13. تمرکزگرایی شدید در برنامه های توسعه گردشگری و اکوتوریسم
14. نگرانی از تأثیرات سوء فرهنگی ناشی از توسعه اکوتوریسم (جهانیان،1392)

1-20-5 فرصت های توسعه اکوتوریسم در ایران
علی رغم وجود موانع متعدد ، فرصت های بسیار زیادی نیز برای توسعه اکوتوریسم کشور وجود دارد که می توان آنها را به صورت زیر بیان نمود :
1. قرارگیری ایران در مسیر جاده ابریشم و راه ارتباطی بین دنیای غرب و شرق ، می تواند ایران را به عنوان یکی از اکوتوریست پذیرترین کشورهای دنیا تبدیل نماید .
2. ایران با داشتن یک میلیون و 200 هزار تپه و 150 هزار اثر تاریخی و منابع متنوع جزو ده کشور اول دارای جاذبه های گردشگری دنیا و پنج کشور اول در زمینه تنوع و جذابیت اکوتوریسم دنیاست . ( سقایی ، 1386).
3. تنوع اقلیمی در کشور به گونه ای است که مسافرت را در تمامی فصول سال برای طبیعت گردان داخلی و خارجی امکان پذیر می کند .
4. تنوع پوشش گیاهی در مناطق مختلف کشور از جمله جاذبه های مهم طبیعی است که همه ساله گردشگران و طبیعت گردان بسیاری را به سوی خود جذب می کند.
5. وجود سواحل مرجانی در سواحل جنوبی کشور از توان های مهم گردشگری ساحلی ایران محسوب می شود . 6. فقط 14 درصد از زمین های ایران قابل کشت و زرع است . 8 درصد اراضی ایران بیابانی و جنگلی 55 درصد مراتع طبیعی و 23 درصد کویری ا ست ( صبوری و یوسفی ، 1386) که پتانسیل قابل توجهی در جذب اکوتوریست محسوب می شود .
7. موقعیت دریایی و ساحلی ایران ( وجود دریاچه خزر در شمال کشور و خلیج فارس و دریای عمان در جنوب ) بر غنای اکوتوریسم آن افزوده است .
8. وجود دریاچه های داخلی ( دریاچه های ارومیه ، هامون ، حوض سلطان ، هامون جازموریان ، نمک ، زریوار ، بختگان یا نیریز ، مهارلو و … ) بیش از 26000 کیلومتر از خطوط ساحلی ایران را تشکیل می دهد که موقعیت ممتازی را برای کشور فراهم کرده است . (جهانیان،1392)
9. موقعیت ژئومورفولوژیکی کشور به گونه ای است که می توان بهترین ونادرترین مناظر