تهدید های بالقوه اکوتوریسم
– تخریب محیط زیست
تخریب محیط زیست ، مشکل اغلب مناطق طبیعی است که در ارتباط با گردشگری فعالیت می کنند . ممکن است گردشگران در این مناطق ، موجب تخریب منابع شوند . این تخریب به شیوه های مختلف و در اندازه های متفاوت رخ می دهد . بیشتر خسارت های ناشی از فعالیت های گردشگری به منابع طبیعی در معرض دید اختصاص دارد . لگدمال کردن و تخریب پوشش گیاهی در نتیجه رفت و آمد و دور ریختن زباله در سطح محیط از جمله این موارد است . گردشگران به روش های گوناگون مناطق طبیعی را تهدید می کنند . گذشته از خسارت های وارده از سوی گردشگران ، فعالیت گردشگری تأثیرات پیچیده ای در سطح زمین بر جای می گذارد . تغییرات ظریف و نامحسوس و مشکلاتی مانند تغییر رفتار در خورد و خوراک حیوانات ومهاجرت آنها از این جمله است . شناسایی این دگرگونی ها دشوار است .
مدیران مناطق طبیعی این دگرگونی ها را پیگیری می کند ، چرا که این تغییرات به عنوان ابزار و روش های پیشرفته کسب مهارت بیشتر به کار می آید . این مدیران به اطلاعات پایه درباره رستنی ها و جانوران مناطق طبیعی نیاز دارند . همچنین آنها نیاز به برنامه های نظارتی مناسب برای مستندسازی و تحلیل این تغییرات دارند ، برنامه های که در آن اقدامات لازم برای به حداقل رسانی تخریب محیط زیست مشخص شده است . در برنامه ریزی اکوتوریسم باید حجم تقاضای موردانتظار و تعداد بازدیدهای گردشگران و تأثیر بالقوه آنها بر مناطق طبیعی تحلیل شود . (جهانیان،1392)
– ناپایداری اقتصادی
اکوتوریسم ، همانند سایر اشکال گردشگری می تواند روندی ناپایدار داشته باشد .عوامل بیرونی بسیاری بر تقاضای گردشگری تأثیر دارد . این عوامل کاملاً خارج از کنترل مقاصد گردشگری است . برای مثال کشمکش های سیاسی و شایعاتی در مورد وجوه شرایط ناامن در درون یک منطقه یا کشور ، گردشگران بین المللی را سال ها از ورود به این مکان باز می دارد . بلایای طبیعی مانند توفان به سادگی می تواند زیرساخت های گردشگری در محدوده دریایی و ساحلی را ویران کند . به علاوه ، کاهش ، افزایش و بی ثباتی نرخ ارز در بازارهای بین المللی باعث می شود تا گردشگران به برخی کشورها بیشتر سفر کنند و از برخی کشورها دوری گزینند.
تمامی عوامل یادشده در تصمیم گیری مردم و میزان سفر آنها نقش بسزایی دارد . این که مدیران مناطق طبیعی و جامعه ، فضایی را آماده کنند ، بسازند و ارتقا دهند ، چندان اهمیت ندارد ، چرا که میزان تقاضای گردشگری از طریق شرایط خارجی تعیین می شود . متأسفانه اعلام خطر و هشداری کوچک بر تعداد گردشگران تأثیر فراوانی می گذارند و این موضوع خود باعث تأثیرات شدید بر شرایط مالی و کسب و کارهای کوچک فعال در مقصد مناطق گردشگری می شود . (جهانیان،1392)
– ازدحام و شلوغی
حس ازدحام و شلوغی هم در درون جامعه و هم در دل طبیعت یک مسئله است . گردشگران برای استفاده از فضا با ساکنین منطقه به رقابت بر خیزند . در برخی جوامع بزرگتر ، ممکن است صفوف مغازههای خواربار فروشی طولانی تر شود و مردم بومی ناچار شوند در رستوران های محلی برای صرف غذا انتظار بکشند . از طرفی شلوغی و ازدحام برای گردشگران نیز ایجاد مزاحمت می کند ، مخصوصاً برای کسانی که در جست و جوی محیطی طبیعی کاملاً آرام و بی سر و صدا هستند . گردشگران خارجی ممکن است پس از سفری طولانی از داشتن یک محیط آرام محروم گردند و به خاطر روبرو شدن با انبوهی از گردشگران دیگر ناخرسند گردند . (جهانیان،1392)
– توسعه بیش از حد
زمانی که یک محل به مکان گردشگری عمومی تبدیل می شود ، سرمایه گذاران ، مقاطعه کاران و کارآفرینان محلی اقدام به ساخت اقامتگاه ، رستوران و دیگر مراکز خدماتی می کنند تا بتوانند نیازهای گردشگران را برآورده سازند . در مواردی که تقاضای گردشگری بسیار است ، مردم از سایر بخش ها به این منطقه عزیمت می نمایند تا از امتیاز و فرصت اقتصادی جدید بهره مند شوند . وقتی نیاز به خدمات گردشگری افزایش یابد تقاضا برای ایجاد زیرساخت های نیز افزایش پیدا می کند . ساخت هتل ها ، رستوران ها و مسکن برای کارکنان یا مقاطعه کارانی که اخیراً به منطقه وارد شده اند ، از این جمله است . این تقاضا به زیرساخت ها و خدمات زیربنایی چون تأمین آب ، تصفیه فاضلاب ، تأمین برق ، انرژی و … فشار وارد می سازد . به علاوه ، این توسعه ، نظام خدمات رسانی شهر را تحت فشار قرار می دهد . چرا که افزایش تقاضا نیاز به حداقل برنامه ریزی دارد و می تواند در عین زیبایی تبدیل به یک مشکل بوم شناختی ، هم برای جامعه و هم برای منطقه طبیعی گردد. (جهانیان،1392)
1-14 ویژگی اکوتوریست ها و انواع آن
جامعه اکوتوریسم (TES) در سال 2002 در مطالعات و بررسی های خود ویژگی های اکوتوریست ها را به قرار زیر اعلام میدارد :
– از نظر سنی به دو گروه تقسیم می شوند : 1- گروهی که به دنبال ماجراجویی ، دیدار از سرزمین های بکر و نیز گردشگری ورزشی هستند که اغلب در مقطع سنی کمتر از 40 سال هستند و 2- گروهی که به دنبال لذت بردن از طبیعت و دیدار از حیات وحش و … هستند و در محدوده سنی 35 تا 54 سال قرار گرفته اند .
– ترکیب جنسی اکوتوریست ها بیشتر به صورت 50 به 50 است و ترکیب خاص ندارد
– بیشتر از 60% آنها سفرهای گروهی را ترجیح می دهند.
– متوسط زمان اقامت بیش از نیمی از آنها بین 8-14 روز است.
– اکوتوریست ها بیشتر از سایر گردشگران پول خرج می کنند چرا که جدای از مخارج سفر (حدود 1000 تا 1500 دلار) مخارج دیگری چون خرید سوغات ، تاکسیدرمی حیوانات و پرندگان شکار شده ، پرداخت هزینه اضافی برای تهیه پوشاک و غذای محلی ، راهنما و … دارند (UNWTO , 2002).
اکوتوریست ها همانگونه که انتظار می رود دوستدار طبیعت هستند لیکن انتظارات آنها تنها به تجربه طبیعت و مشاهده حیات وحش خلاصه نمی شود بلکه به طور عام تجربه و آشنایی با فرهنگ و شیوه زندگی جوامع محلی نیز جزء اهداف سفر آنهاست . پس سفرهای اکوتوریسمی نباید فقط به جنبه غالب تجربه طبیعت بسنده کنند بلکه باید فرصت هایی را برای تجربه و آشنایی با فرهنگ جامعه میزبان و آشنایی با جوامع محلی و سایر فعالیت های گردشگری تفریحی پایدار فراهم نمایند . با توجه به مطالب گفته شده اکوتوریست ها را می توان به گروه های زیر تقسیم نمود :
1- اکوتوریست های با هدف مشخص
2- اکوتوریست های با هدف عام
3- اکوتوریست های اتفاقی
4- اکوتوریست های تفریحی (نیازمند، 1383).
کاسلر در سال 1991 اکوتوریست ها را در سه گروه طبقه بندی کرده است :
1. اکوتوریست های آزاد
2. اکوتوریست های سازمان یافته
3. گروه های علمی و دانشگاهی
لیندبرگ و همکارانش (1993) ، اکوتوریست ها را با توجه به میزان وقتی که به سفر اختصاص می دهند ، انتظاری که از سفر دارند و وسیله ای که با آن به سفر می روند اینگونه طبقه بندی کرده است :
1. محققان علمی و افرادی که برای آموزش و یادگیری ، پاکسازی محیط زیست و هدف های مشابه به مناطق طبیعی سفر می کنند.
2. افرادی که مشخصاً برای دیدار از مناطق حفاظت شده سفر می کنند و علاقه مند هستند که با محیط طبیعی محلی ، تاریخچه ، سوابق و ویژگی های فرهنگی مردم بومی آشنا شوند.
3. کسانی که به سفرهای غیرمعمولی و غیرمتداول علاقه مند هستند ، مانند کسانی که به جنگل های آمازون ، پارک گوریلی در رواندا و … سفر می کنند .
4. افرادی که در یک برنامه مسافرتی ، به طور اتفاقی به دیدار از طبیعت نیز می پردازند و در بخشی از مسافرت اصلی خود از مناطق طبیعی نیز دیدار می کنند. (جهانیان،1392)

1-15پایداری محیطی و توسعه پایدار
ایده پایداری محیطی عبارتست از باقی گذاردن زمین به بهترین شکل برای نسل آینده ، با این تعریف که فعالیت انسان تنها زمانی از نظر محیطی پایدار است که بتواند بدون تقلیل منابع طبیعی یا تنزل محیط طبیعی اجرا شود . پایداری محیطی با هدف حفظ محیط زیست بر موارد زیر تأکید دارد .
• کاهش اتلاف و پخش انرژی در محیط
• کاهش تولید تأثیر گذارنده ها بر سلامت انسان
• استفاده از مواد قابل بازگشت به چرخه طبیعت
• رفع سموم مواد
پایداری محیطی در عرصه کار معماران نیز با اهداف زیر تبیین می شود :
• مصرف منابع انرژی در کمترین حالت ممکن
• استفاده از مصالح تجدیدپذیر
• حفاظت و عرضه انرژی و بازیافت کامل آن بدون ایجاد آلودگی
اصل طراحی پایدار بر این نکته استوار است که ساختمان جزئی کوچک از طبیعت پیرامونی است و باید بعنوان بخشی از اکوسیستم عمل کند و در چرخه حیات قرار گیرد.
1-15-1 معماری پایدار
معماری پایدار یا معماری محیطی ، طراحی وساخت بر اساس ملاحظات محیطی ، و با استفاده از مصالح بومی و محلی می باشد. هدف کلی از طراحی پایدار در یک ساختمان این است که به واسطه بهره وری صحیح از انرژی و منابع طبیعی تأثیر سوء ساختمان بر محیط زیست کاهش یابد . یک طرح پایدار هم زمان در پی رسیدن به ارزش های زیبایی شناختی ، زیست محیطی ، اجتماعی ، اقتصادی ، اخلاقی و معنوی است . بنابراین می توان اصول زیر را برای معماری پایدار ارائه کرد :
• به حداقل رساندن بهره برداری از منابع تجدید ناپذیر و بکارگیری انرژی های طبیعی و تجدید پذیر
• از بین بردن یا به حداقل رساندن مصرف مواد آلوده و سمی
• حفظ هویت فرهنگی و قومی
• ترویج زندگی سالم
• استفاده خردمندانه از زمین و همگونی شکل ساختمان با محیط زیست
• اقتصادی بودن ساخت و ساز با محیط و تا حد امکان استفاده از روش های ساخت و ساز با مصالح بومی و طراحی و اجرای کارآمد جلوگیری از ایجاد آلودگی صوتی و هوا
بنابراین معماری پایدار بر خلق یک محیط سالم بر پایه های بهره وری از منابع و اصول اکولوژیکی اهتمام می ورزد و با استفاده معقول و منطقی از منابع طبیعی و مدیریت مناسب بر ساخت و ساز به حفاظت از منابع تجدیدناپذیر ، کاهش مصرف انرژی های تجدید پذیر و ارتقاء کیفی زیست کمک خواهد کرد. (رشیدزاده،1391)
1-15-2. طراحی پایدار
در تعاریف مطرح شده برای طراحی پایدار گاهی بیشتر بر ایده پایداری محیط در ارتباط با معماری تأکید می شود مثلاً در این تعریف چنین آمده است : « ساختمان پایدار ساختمانی است که کمترین تأثیرات ناسازگار بر محیط طبیعی را در طول عمر ساختمان و استقرار منطقه ای و جهانی دارد .»
اما نادیده نباید گرفت که معماری بعنوان یک پدیده که زاده تفکر انسانی است و برای آسایش و آرامش انسان بوجود می آید وابسته به نحوه نگرش و بنیانهای فکری اوست . اگر با دیدی منصفانه به این قضیه نگاه کنیم در می یابیم که هف از آفرینش معماری تنها پاسخگویی آن به نیازهای فیزیکی و مادی نیست و هدفی بس والاتر که آن برقراری ارتباط با عمیق ترین احساسات و عواطف انسانی است.
بهبود کیفیت معماری در طراحی پایدار در راستای نیل به یک هدف صورت می گیرد و آن هم آسایش است . « نکته مهمی که در این نوع معماری