اثر هنری باقی مانده از عصر تیموری در نوع خود می¬باشد. (فرد، حیدرآبادیان1388: 111)
خراسان همچنان کانون نخستین تولید آثار فلزی ایران بود، مخصوصاً نام شهر هرات بر روی ظروف فلزی در جایی که بین ریخته¬گری و خاتم بندی تقسیم کار شده بود. (همان : 85 )
هرات مرکز صنعت مرصع کاری فلز بوده ولی این تکنیک با صادرات اقلام فلزی و همچنین با فرار صنعتگران از دست مغول ها به غرب و مراکز مرصع کاری سوریه و غرب ایران، جزیره آناتولی و مصر انتقال یافت.
اشیاء مفرغی و برنجی ایران قبل از حمله مغولان برای مشتریان گوناگون تولید می¬شد که برای تهیه¬ی آن به بازارها مراجعه می¬کردند و اشیائی را که حاوی کتیبه¬ها در مدح و تحسین افراد یا غیره بود می¬خریدند. تعداد قابل ملاحظه ای از ظروف نقره¬ای هم پا¬به¬پای اشیاء متعدد مفرغی و برنزی باقی مانده که شامل ساغرها، گلاب پاش¬ها، جام¬ها، قاشق¬ها، سینی¬ها، صندوق¬ها و بخوردان¬ها و مجمرهاست. تزئین و شکل آن ها شباهت بارزی به اشیاء مفرغی و برنزی دارد اما برخی از جنبه¬های آنها بی¬همتاست و ارتباط را با رسانه های تجملی دیگر بازتاب می¬دهد. (همان :86)
2-6- فلزکاری دوران تیموری
در اواخر قرن 8 و اوایل قرن 9 با تشکیل مکاتب هنری در هرات و مرو توسط تیموریان بار دیگر خراسان بزرگ رونق خود را باز می¬یابد و هنرمندان شیراز، موصل و اصفهان راهی دیار شرق می¬شوند و حیات به شهرت رسیده هنر فلزکاری را همچنان صیانت می¬کنند. امیر تیمورگورکانی پس از فتح اصفهان عده زیادی از هنرمندان فلز کار اصفهانی را با خود به پایتخت خویش سمرقند برد(توحیدی 1386: 69) و هنرمندان نمونه¬هایی از مفرغینه¬های فلزی را در زمان سلطنت اولغ بیگ با سنگ یشم در سمرقند ساختند. (فریه 1374: 182)

شکل 2-14. پایه شمعدان دوره تیموری (www.aqm.ir)
در این دوران پسند عمومی تا حدی محافظه کار و ایستا بوده است. زیرا دارای شکل¬های پابرجایی هستند. از سده 9 همچنین شاهد تکامل و اشاعه¬ی روش تازه¬ای در ساخت ظروف مسی کنده کاری شده و آبدیده به قلع گردید و در این دوران شباهت آشکاری میان ریخت و نقوش اشیاء ساخته شده در ایران و سوریه آن زمان وجود دارد و از فلز کاری عراق در سده 8 تاثیراتی نیز گرفته است. شیوه¬¬¬¬ی معمول دیگر فلزکاری آن دوره با نگاره¬هایی توانمند از گل و بوته نیز ممکن است منشعب از تولیدات ترکمانان فرمانروا بر ایران غربی و عراق و آناتولیای شرقی بوده باشد و این تاثیرات تا دوره صفویه ادامه یافت.
شمعدان¬های دوره تیموری از قسمتهای مختلفی ساخته می¬شدند یعنی در طراحی فرم پایه شمعدان و قسمت استوانه¬ای (جای دست) که خود از چند قسمت با فرمهای متنوع وگوناگون ساخته می¬شد. (توحیدی1386: 70)
خلق آثار عظیم شامل ظروف بزرگ برای مراسم مذهبی عبادی و در عین حال تزئینی به صورت وقفی و استفاده مصارف عمومی می باشد که بیش از دوره های قبل انگیزه خلاقیت های هنری در این صنعت بوده است. ساخت ظروف فلزی بزرگ که حاکی از چیره دستی و مهارت فلزکاران در ترکیب و تهیه آلیاژ و امکانات ذوب و ریخته-گری است از ویژگی های صنعت فلزکاری این دوره به شمار می رود. (همان : 69 )
شش چراغ روغنی مفرغی و مینا کاری شده در آرامگاه احمد یسوی هم از سفارش¬های تیموری مایه گرفته است. دو تا از این چراغ ها به دلیل اندازه اش با حدود 90 سانتیمتر ارتفاع و داشتن کتیبه¬ای با نام تیمور و تزئینات آن اهمیت دارند. سرتاسر آن¬ها که اساساً شبیه پایه¬های نبرده¬اند، دارای مخزن روغن استوانه¬ای و سه تای دیگر دارای مخزن کروی¬اند. نیمرخ همه آنها بسیار مضرس و با سطحی تخت، محدب و مقعر آرایش یافته است. نوارهای کتیبه-های آن در یک زمینه اسلیمی در هم تنیده و در تضاد و با سطح ساده و منقور با نقوش نخل نقاط و ترنجی قرار دارد. ( فرد ، حیدر آبادیان 1388 : 109)
بهترین نمونه¬های صنعتی قرن 8 هجری (14 میلادی) است و شاید از بهترین نمونه های صنعتی قرن 8 هجری ( 14 میلادی ) شمعدان مبطق به نقره¬ای باشد، که در مجموعه مستررالف هراری است. این شمعدان دارای منبت کاری و ترکیب سایر شمعدان ها است که در قرن 6 هجری (12 میلادی) در عالم اسلامی معروف بوده یعنی دارای شکل استوانه¬ای است که بر فراز آن گردن استوانه¬ای شکل کوچک قرار دارد و اما تزئینات آن عبارت است از دوائر و ترنجهای 4 نگینی، اشکال هندسی، گل¬های متنوع است و روی آنها کتیبه است که دلالت می¬کند این اثر نفیس درسال 761 هجری ( 1360 میلادی ) به دست یک نفر صنعتگر شیرازی موسوم به محمدبن رفیع الدین ساخته شده است. (محمد حسن 1336 : 264)
سایر ابتکارات این دوره علاوه بر شمعدان های زیبا که تزئینی ترین آن ها شمعدانی است منسوب به امیر تیمور برای گور شیخ احمد یساوی ساخته دست هنرمندان اصفهانی که با حکاکی و طلاکوبی تزئین شده است، در موزه آرمیتاژ نگهداری می شود و باید به شیوه میناکاری آثار فلزی این دوره نیز اشاره نمود.

شکل 2-15. شمعدان برنزی نقره کوب، (فرد،حیدرآبادیانن1388 : 110)
شمعدان برنجی با کنده کاری و قلمزنی و ترصیع
محل ساخت : خراسان
تاریخ ساخت : 792 هجری قمری /1396میلادی
سازنده : عزالدین بن تاج الدین اصفهانی
محل نگهداری : موزه آرمیتاژ
(این اثر زیبا به امیر تیمور برای گور شیخ احمد سیاوی ساخته شده است).

هنر مینا کاری بر اثر تاثیرات متقابل هنر چین و سرزمین های اسلامی رواج پیدا کرد. لیکن میناکاری روی فلز در این دوره مورد توجه بیشتری قرار می¬گیرد. نه تنها فلزکاران بلکه سایر هنرمندان رشته¬های مختلف مانند نقاشان، تذهیب کاران و معماران مورد تشویق شاهان این دوره واقع می¬شوند. پایه چراغ موجود در موزه آستان قدس با ویژگی¬های یاد شده متعلق به سال 863 هجری با اشعار فارسی و نام واقف ((درویش مسهود خادم پسر حسین وقف بر آستان مقدس)) به عنوان قدیمی¬ترین نمونه از آثار فلزی فولادی با تزئینات کوفته¬گری در عصر تیموری یکی از پدیده های نوظهور در صنعت و هنرفلزکاری دوره تیموری به شمار می¬رود.
نقوش رایج در این دوره را می توان به شرح زیر خلاصه نمود. استفاده از دوایر منظم با نقش دو شیر بالدار و نشسته در دو ظرف درختی (¬شبیه نخل¬) می¬باشد. این درخت¬ها درون گلدانی قرار گرفته¬اند و در دو طرف این گلدان نقش نیمرخ دو انسان خیالی طرح گردیده است. صورت شیرها منقوش بر روی این قطعه پارچه شباهت زیادی به شیرهایی دارد که روی ظروغ مفرغی این دوران دیده می¬شود. اطراف این نقش رادوایر کوچکتری احاطه کرده که در قسمت داخل، هر کدام، با نقوش: ستاره، شیر بالدار، طاووس ، گاو وحشی، بز کوهی و نیز حیواناتی شاخدار تزئینی یافته و در فاصل دوایر نقشی شبیه ستاره دیده می¬شود که در چهار طرف به چهار گل منتهی می¬گردد. (سید صدر 1388 : 269)
جدا از شمعدانهای دوران صفویه،بیشتر آنها دارای یک قسمت پایه به شکل وارونه می¬باشند و همچنین دارای گردنه و محلی برای قرارگیری شمع هستند وبرخی از آنها تنها یک سینی در زیر دارند. فرم¬های استوانه ای شمعدانها در غرب ایران ساخته می¬شدند وجنس آنها بیشتر از برنج است. (سروستانی1391:110)
اینک نمونه ازشمعدانهای دوره تیموری توجه فرمایید:

شکل 2-16. شمعدان برنجی، ریخته گری که از خراسان به دست آمده به نیمه دوم قرن 15 میلادی بر می-گردد
وارتفاع آن 24 سانتیمتر وقطر آن 17 سانتیمتر وروی آن نقره کوبی شده است. (سروستانی1391: 122)

شکل 2-17. شمعدان مرصع به مس ونقره (آلیاژ مس وقلع)
سبک¬: ریخته گری
ارتفاع:32 سانتیمتر
تاریخ: قرن 15 میلادی
محل ساخت: خراسان (هرات)
(سروستانی1391: 170)

این شمعدان نمایانگر مرحله گذاری میان سبک اواخر تیموری واوایل دوره صفوی است. فرم این شمعدان به صورت مخروط ناقص با پایه گسترده وبا شانه¬های کمی شیبدار است؛ درمرکز تخت بالای شانه اندکی برجسته شده که ازآن سوکت شروع می¬شود و به صورت پایه¬ی با فرم اژدهای درهم پیچیده با دهان باز وبدن مار درآمده است. کتیبه های روی آن داخل خانه های تزیینی اطراف مرکز پایه وبه خط نسخ می باشد که شعر زیر نوشته شده است.
((گرتو ای شمع شبی هم نفس من باشی
تا بود نقطه خال تو بسی برتابد(؟)
چه دعا خوشتر از این است که روشن باشی
که بفرمان من سوخته خرمن باشی))
کتیبه¬های فارسی فوق از اشعار شاعر خراسانی به نام صالحی می¬باشد که اولین بار توسط ایوانف شناسایی شد. بیت اول آن روی شمعدان¬های مشابه دیگر تاریخ 1475-76 میلادی /889 هجری حک شده است. (سروستانی1391: 171)
میان بدنه این شمعدان به پنج قسمت تقسیم شده است، یک قسمت مرکزی که پهن از قسمت¬های دیگر است که درآن خانه¬های تزیینی قرار دارد. چهار طرح ترنجی در چهار طرف آن قرار دارد که داخل آن یک ردیف نقوش چپیکی در اطراف و یک گل در کادر دایره ای درقسمت مرکز قرار گرفته است این نقوش ترنجی با یک سر ترنج به وسط نوار پایینی وبالا کشیده شده اند وآن را بریده است. ما بین این خانه های ترنجی، خانه های تزیینی کشیده¬تری قرار دارد که درون آنها کتیبه¬های حاوی اشعار قرار گرفته¬اند واین خانه¬های تزیینی با کره ای بالا وپایین خود متصل شده است وهیئت بندی زیبا را به اجرا در آورده است. نوار اولی میانه بدنه یک ردیف طرح گیس بافت ظریف نقش شده و نوار بالایی با نقوش گیاهی وپیچک آراسته شده که با گره¬هایی که داخل آن گل شش¬پر قرار دارد قطع شده است. این ترتیب نوار با نقوش آن عیناً درقسمت بالایی خانه های تزیینی به صورت قرینه نقش شده است. (همان: 171)

شکل 2-18. آنالیز خطی شمعدان مسی، اواخر قرن 15 میلادی (سروستانی1390: 172)
درپایین پایه ان یک ردیف طرح اسپیرالی گیاهی و پیچک است که روی نوار لبه بدنه نیز همین نقش تکرار شده است. درقسمت شیبدار لبه بدنه نیز یک نوار طرح دار است اما طرح آن به دلیل نبود تصویر واضح قابل تشخیص نمی¬باشد. شانه این شمعدان به سمت مرکز شیبدار است و تماماً روی آن با نقوش حکاکی شده اند. پایه سوکت نیز با ترکیب اسلیمی در هم تنیده در اطراف پایین گردن آن تکرار شده است. (سروستانی 1391: 172)
2-7 فلزکاری دوره صفویه
صفویان از بازماندگان شیخ صفی الدین اردبیلی بودند که طریقت صفوی رادر شهر اردبیل، شمال غرب ایران، پی افکند. ( فرد، حیدرابادیان 1388 :117 )
به نظر ولادیمیر مینوسکی ((دومین موج ترکمانان غرب رو)) یعنی ترکمانانی که از بخش شرقی ایران به بخش غربی کوچیده بودند به اندازه سلجوقیان و تیموریان گزارش های ترکی نداشتند، اما تفکر مذهبی آن ها پیوندهای نزدیکی با نهضت و حرکت¬های مشابه در جهان ترکمانان در غرب آسیا و آناتولی داشتند. صفویان از سنت فرهنگی ایرانی– ترکی میانه و فئودالی بودند و دولت صفوی از نظر تشکیلات و سازمانبندی بسیار متمرکز بود. ایران صفوی در ارتباط نزدیک با سایر ممالک خاور نزدیک و نیز اروپا بود. رقابت سیاسی با عثمانیان از جاذبه فرهنگ ایران، در نظر ترکان نکاست. بلکه این پدیده در قلمرو ادبیات