)، شرق لب¬کال (فیروزآباد) و حدود 70 کیلومتری جنوب غرب عباس¬آباد (چاه روقرو) مطالعاتی انجام شد و حاصل به صورت نقشه¬های 1:1000 و 1:5000 آماده گردید.
Urada,(1969) ذخیره ناحیه معدن بزرگ را حدود 500000 تن با عیار حدود 1% و همچنین ذخیره موجود در دپوهای باطله را 60000 تن با عیار 5/0% برآورد می¬کند (Poursaid 2003).
با شروع مجدد فعالیت معادن این منطقه توسط شرکت سهامی کل معادن ایران در سال 1967 تحقیقات بیشتری در مورد این منطقه توسط سازمان زمین¬شناسی صورت پذیرفته از جمله:
Bazin and Hubner(1969) زمین¬شناسی این منطقه را مطالعه کردند که نتیجه کارآن¬ها به صورت گزارشی منتشر شد که خلاصه آن در گزارش شماره 13 سازمان زمین¬شناسی به چاپ رسیده است.
Waters(1969) پتروگرافی منطقه را مطالعه کرده¬اند (گزارش سازمان زمین¬شناسی ).
Brants(1969) پالئونتولوژی منطقه را مطالعه نموده (گزارش سازمان زمین¬شناسی).
قاسمپور(1339) گمانه¬های زده شده در منطقه رامطالعه نمود که به صورت گزارش در سازمان زمین¬شناسی موجود است.
وثوق¬زاده و تدین (1339) بررسی¬های ژئوشیمی در منطقه صورت دادند (گزارش سازمان زمین¬شناسی ).
Urdea(1969) برروی معدن بزرگ وفولیتاسیون نمونه¬های آن تحقیق کرد (گزارش سازمان
زمین¬شناسی)
رهجو و فروزش (1971)بر روی فولیتاسیون ذخایر مس عباس¬آباد کار کردند.
Ricou,Hubner,Bazin (1974) ; ملاکپور ، مومن¬زاده در گزارش شماره 64 سازمان زمین¬شناسی تحت عنوان مینرالیزاسیون مس در کمپلکس ولکانوسدیمنتری عباس¬آباد، منطقه را مورد بررسی قرار داده¬اند.
همچنین آقانباتی در پایان نامه کارشناسی¬ارشد خود تحت عنوان بررسی زمین¬شناسی فرومد و عباس¬آباد به شرح و توصیف ولکانیک¬های ائوسن پرداخته است.
باررویانت (1349)زمین¬شناسی و تکتونیک مغرب عباس¬آباد را در چهار چوب پایان نامه کارشناسی¬ارشد خود بررسی کرده است.
در سال 1992 نقشه زمین¬شناسی 1:250000 جاجرم از طرف سازمان زمین¬شناسی کشور انتشار یافت که ورقه 1:100000 عباس¬آباد در نیمه جنوبی آن قرار دارد.
نقشه 1:100000 عباس¬آباد از طرف سازمان زمین¬شناسی کشور و زیر نظر آقای مهندس خلعتبری در سال 1376 تهیه شده است.
همچنین تعدادی نقشه بزرگ مقیاس توپوگرافی و زمین¬شناسی در حد 1:250 و 1:5000 از نواحی دامن¬جلا، معدن بزرگ، آسیادیو و چغندرسر که در گزارش Bazin و Hubner موجود می¬باشد. همچنین می¬توان به پایان نامه کارشناسی ارشد رشید (1376) اشاره کرد که از لحاظ پترولوژی وضعیت ولکانیسم ترشیری منطقه عباس‌آباد را مورد مطالعه قرار داده است.گزارشات دیگری در شرکت سهامی کل معادن ایران و شرکت ملی صنایع مس وجود دارد که به وضعیت عمومی معادن مس عباس¬آباد پرداخته است.
1-9 اهداف و ضرورت پژوهش
بررسی خصوصیات کانه‌زایی در مناطق معدنی، معدن بزرگ و آسیادیو با استفاده از نتایج آنالیز نمونه‌های سنگی به روش‌های XRD، XRF و ICP-OES و مطالعه‌ی سیالات درگیر.
ارزیابی زمین‌شناسی اقتصادی کانسارهای مس در محدوده‌های معدنی، معدن بزرگ و آسیادیو.
پی‌جویی و یافتن آنومالی‌های مرتبط با کانه‌سازی برای سایر عناصر که ممکن است از نظر رخداد احتمالی مدنظر باشد.
تعیین تیپ کانه‌سازی در محدوده‌های معدنی، معدن بزرگ و آسیادیو در جهت شناخت و ارزیابی ماده معدنی.

2-1- مقدمه
معادن مس عباس‌آباد در 125 کیلومتری شهر شاهرود در استان سمنان قرار دارند (شکل2-1). کانسار مس معدن بزرگ در بین سال¬های 1956ـ1936 فعال بوده است و کانه¬زایی در آندزیت¬های ائوسن زیرین تا میانی رخ داده است که با توالی از یک سیستم گسلی شرقی ـ غربی قطع شده است. کانی¬زایی اصلی در فرادیواره در یک لایه آندزیتی با ضخامت 10 تا20 متر صورت گرفته که لایه مذکور توسط ماسه¬سنگ پوشیده شده است و از ساختارهای پیچیده بین این دو واحد پیروی می¬کند. کانسار آسیادیو در همان افق کانی¬سازی شده معدن بزرگ اما در امتداد شمال باختری گسل عرضی و در بلوک شرقی قرار گرفته است. این معدن در 250 متری جنوب خاوری به صورت دور افتاده قرار گرفته است (رحیمی، 1380).

شکل2- 1: کروکی از موقعیت معادن مس در منطقه عباس‌آباد
از لحاظ ساختاری معادن منطقه عباس‌آباد بر اساس تقسیم‌بندی نبوی (1355) جزء بخش شمالی‌ایران مرکزی و در تقسیم¬بندی نوگل‌سادات (1368) جزء زون سبزوار محسوب می‌گردد (نقشه 2-1) در ادامه به موقعیت محدوده‌ی مورد مطالعه (عباس¬آباد) در ایالت فلززایی شمال خاوری ایران پرداخته شده اشت.
2-2‌- ایالت فلززایی شمال خاوری ‌ایران
ایالت فلززایی شمال خاوری‌ ایران، از جنوب به گسل بزرگ کویر (گسل درونه) و از شمال به گسل‌های میامی ‌و نیشابور-تربت‌جام محصور می‌شود. در حقیقت این‌ایالت، به صورت بلوک ذوزنقه‌ای شکلی در بین زون‌های بینالود، البزر و لوت واقع شده و شهرهای تربت‌جام، کاشمر، بردسکن، نیشابور، سبزوار، شاهرود را شامل می‌شود که تا نواحی جنوب دامغان و کویر سمنان ادامه می‌یابد (نقشه2-1). این‌ایالت را از دیدگاه زمین‌شناسی و فلززایی، می‌توان به دو کمربند کویر- سبزوار و تکنار تقسیم کرد. در زیر به شرح کمربند فلززایی کویر- سبزوار می‌پردازیم که محدوده عباس‌آباد را در برگرفته است (قربانی، 1381).

نقشه2- 1: موقعیت قرارگیری منطقه عباس‌آباد در ایالت فلززایی شمال خاوری و زون‌های ساختاری‌ایران (تقسیم¬بندی نوگل سادات،1368)

2-2-1- کمربند فلززایی کویر- سبزوار
کمربند کویر-سبزوار توسط بیشتر زمین‌شناسان زون سبزوار نامیده می‌شود. این کمربند از خاور نیشابور تا سرکویر سمنان را در برمی‌گیرد و شامل نواحی نیشابور، سبزوار، عباس‌آباد، میامی، سرکویر سمنان (ناحیه معلمان) و جنوب دامغان می‌باشد (شکل2-2). این کمربند از شمال به گسل‌¬های میامی‌ و نیشابور- تربت‌جام (گسل بزرگ میامی-تربت‌جام) و ازجنوب‌خاوری به گسل ریوش و از جنوب‌باختری توسط گسل درونه محصور است. این کمربند به دو بخش عمده تقسیم می‌شود:
بخش افیولیتی: به صورت یک نوار خاوری-باختری از خاور نیشابور تا باختر فرومد ادامه دارد. این نوار توسط دشت نیشابور به دو قسمت ناهمسان تقسیم می‌شود. در پیکره الترامافیک این بخش کانی‌سازی گسترده‌ی کرومیت رخ داده است که کرومیت‌های آن از نوع کرومیت پرعیار‌ایران است.
سنگ‌های آتشفشانی: در رشته کوه‌های میان سبزوار و قوچان در پیرامون پیکره¬ی افیولیتی، در ناحیه عباس‌آباد-سرکویر، یک سری سنگ‌های آتشفشانی جوان¬تر از افیولیت به سن ائوسن-پلیوسن دیده می‌شود که هم در حاشیه و نیز درون کمربند افیولیتی دیده می‌شود.
در این کمربند کانی¬سازی مس، طلا، سرب و روی را در دو منطقه معدنی می‌توان تفکیک کرد که از این نظر قابل توجه هستند.
منطقه معدنی عباس‌آباد در جنوب خاوری میامی ‌با کانی‌سازی مس، مس طلادار.
منطقه معدنی سرکویر با کانی‌سازی مس، مس طلادار، سرب و روی.
در این کمربند ذخایر غیرفلزی زیاد از جمله بنتونیت، کائولن، فلدسپار و سیلیس معرفی شده‌اند.
از نظر زمین‌شناسی این کمربند را می‌توان چنین تشریح نمود: وجود رسوبات آتشفشانی-پلاژیک و سنگ‌های افیولیتی در زون سبزوار، می‌تواند نشانه اقیانوسی نه چندان مشابه اطلس، بلکه ‌اندکی بزرگ¬تر از دریای سرخ در کرتاسه پسین باشد. سنگ‌های پیش از کرتاسه که به صورت بلوک‌های بیگانه در آمیزه‌های افیولیتی برونزد دارند، مشابه گونه‌های سنگی واقع در زون تکنار می‌باشند. سنگ‌های کرتاسه بالایی، به طور عمده شامل سری آتشفشانی-پلاژیک معرف محیط‌های عمیق است. بر روی این سنگ‌ها، رسوبات کم عمق، عمدتا کربناته‌ای نهشته شده‌اند که منطبق بر گذر کرتاسه-پالئوسن است (Lindenberg et al, 1983). سنگ‌های رسوبی ائوسن-الیگوسن در این کمربند، شامل کنگلومرا، ماسه‌سنگ، مارن‌های فلیش مانند و آهک نومولیتی است. این سنگ‌ها بر روی سری‌های آتششفانی-پلاژیک قرار می‌گیرند. این وضعیت را می‌توان در ناحیه اوویان مشاهده کرد (Lindenberg et al, 1983). در زون سبزوار، سنگ‌های آتشفشانی و نفوذی ترشیاری، دارای ویژگی‌های ماگمای کالک‌آلکالن تیپ جزایر کمانی اقیانوس آرام هستند. البته‌اندکی سنگ آلکالن نیز در این زون وجود دارد. دگرگونی ترشیاری در این زون، نمایش الگوی ژئودینامیکی حاصل از برخورد یک پوسته اقیانوسی و یا یک کمان جزیره‌ی اقیانوسی با پوسته قاره‌ای صفحه توران است (Speace et al, 1983).
با مطالعه ‌ایزوتوپی سنگ‌های آتشفشانی ترشیری ناحیه کاشمر-سبزوار-قوچان، نسبت Sr86/Sr87 بین 7035/0 تا 7052/0 (میانگین 7046/0) به دست آمده و با توجه به آن می توان گفت که ماگمای کالک‌آلکالن و آلکالن مربوطه، از آبزدایی پوسته اقیانوسی فرورانده شده (بدون دخالت پوسته قاره¬ای) و ذوب بخشی در گوشته، به وجود آمده است (Bomen, 1985).

شکل2- 2: ایالت فلززایی شمال خاوری ‌ایران
2-3- کانسار معدن بزرگ
این کانسار در موقعیت جغرافیایی “00 ‘ 27 ° 56 طول شرقی وعرض شمالی واقع شده است. این معدن در 5/7 کیلومتری شمال شرق عباس‌آباد در ارتفاع 1010 متری قرار دارد (شکل 2-3). در این معدن فرآیند کانی‌سازی با عملکرد گسل¬‌ها مرتبط است. نوع کانه‌ها و کانی‌های اصلی، سولفید مس و اکسید مس می‌باشد. جنس سنگ میزبان در این معدن‌آندزیتی تا تراکی¬آندزیتی می¬باشد و سن آن¬ها ائوسن زیرین تا میانی (با توجه با
فسیل¬های که در واحدهای رسوبی بالایی و پایینی واحد کانه¬ساز وجود دارد (مکاتبات شخصی با مهندس عسگری)) می‌باشد.
ضخامت ماده معدنی 10تا 20 متر است که در منطقه اصلی کانه¬زایی دارای 8 متر ضخامت بوده و بخشی از آن فرسوده است و فرآیند کانی¬سازی در بخش‌های زیرین و بالایی آن بیشتر است. کانی‌سازی در این منطقه عمدتا در حدود 100-20 متری کمر بالا، لایه‌آندزیتی که باقی مانده سنگ¬آهک نومولیت‌دار در آن دیده می¬شود به وسیله توالی ماسه‌سنگی و گنگلومرای ماسه‌سنگی پوشیده شده است. عیار ماده معدنی کمتر از 1% در معدن بزرگ می‌باشد (سامانی، 1386) کانی¬سازی پراکنده مس همچنین به صورت محلی در لایه‌آندزیتی ناپیوسته بین معدن بزرگ و لب کال قرار گرفته است. احتمالاً بیشتر منطقه سولفید ثانویه فرسوده شده است که در حال حاضر به صورت اولیه برونزد دارد. در کل سنگ معدن، معدن بزرگ تقریبا شامل 50%سولفید، 50% اکسید مس-کربنات‌ها-سیلیکات‌ها و در حدود نیمی‌از آن کریزوکلا می‌باشد (سامانی 1386).

شکل2- 3: پاناراما بخشی از محدوده معدنی، معدن بزرگ (جهت دید به سمت جنوب¬غرب)
2- 4- زمین‌ساخت کانسار معدن بزرگ
مجموعه واحدهای سنگی رخنمون یافته در این محدوده‌ی معدنی به صورت نوارهای موازی با روند خاوری-باختری پیکره‌ی این گستره کانسار را پدید آورده‌اند. واحدهای آتشفشانی، بلندی‌های بخش شمالی و رخساره‌های رسوبی تپه ماهوره¬ای، گستره جنوبی محدوده را تشکیل داده‌اند (شکل2-4). شیب عمومی ‌واحدها 50 درجه ب