از اواسط قرن نوزدهم در پی چاره جویی برای هویت بخشیدن نظام شهری یکی از موضوعاتی که مورد توجه قرار گرفت سلسله مراتب شهری بود .طی دهه 1920 در شوروی مجموعه هایی از ساختمان های مسکونی مجهز به خدمات جنبی ساخته شد . در دهه ی 30 این نگرش در خانه سازی آلمان به طور گسترده دنبال گردید . در سال 1923 کلارنس پری در آمریکا مقاله ای تحت عنوان واحد همسایگی نوشت . مهم ترین انگیزه پری اثبات لزوم ایجاد خدمات اساسی بود که باید در نزدیکی ساختمان های مسکونی مستقر می شدند . انگیزه دیگر او تقویت زندگی جمعی در شهرهای صنعتی آمریکا بود . پری وجود اتومبیل را خطری برای انسان ها و زندگی جمعی می دانست و پیشنهاد کرد که مسیرهای دسترسی به خدمات نباید توسط خیابان های اصلی قطع شوند . خدماتی که برای این واحدها پیشنهاد می کرد عبارت بودند از حداقل یک دبستان ، چند مغازه و زمین های بازی و ورزش، یک سالن اجتماعات قابل تبدیل به تئاتر ، کتابخانه ، باشگاه و ….. (پاکزاد،1386)
عینی فر(1386) در پژوهشی با عنوان ( نقش قالب الگوهای عام اولیه در طراحی محله های مسکونی معاصر) به تحلیل الگوی محله در طراحی شهرهای جدید، بویژه واحد همسایگی به عنوان الگویی عام و تاثیر آن بر رویکردهای اخیر طراحی محله و مجموعه های مسکونی می پردازد.
امین زاده(1390) در پژوهشی به بررسی تطبیقی مفهوم ونقش محله در ایران و واحد همسایگی غرب پرداخته است، که تفاوت بنیادی در زمینه پیدایش و شکل گیری مفهوم محله در شهر های سنتی ایران و واحد همسایگی در شهر سازی غرب را بیان می کند.
رحمت(1390) در ﭘﺎﻳﺎنﻧﺎﻣﺔ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ارﺷـﺪ ﺧـﻮد ﺑـﺎ ﻋﻨـﻮان: (بازنگری در تعریف همسایگی در طراحی مرکز محله مجازی در چیذر) نشان می دهد. با توجه به مشکلات و مسائل پیش روی کاربران دوری کار در فضاهای مسکونی و کاهش نسبی تمایل به کار در خانه، ایده فراهم کردن شرایط مناسب محیط کار از راه دور در مراکز همسایگی و در کنار فعالیت های جمعی دیگرقابل طرحی می باشد. با حضور در فضاهای جمعی کار علاوه بر پیش گیری از مشکلات، امکان تقویت تعاملات اجتماعی نیز فراهم می شود.پژوهش وی با مطالعه شیوه های نوین زندگی در نتیجه گسترش ابزار های الکترونیکی و تغییر ارتباطات انسانی و همچنین ظرفیت های بومی جامعه ایران، الگویی نوینی از تجمع و مدلی تلفیقی از کار و زندگی اجتماعی در مقیاس محلی را باتاکید بر بازیابی نقش تعیین کننده محیط فیزیکی و ساخته شده ارائه می نماید.
فردوسیان(1388) در ﭘﺎﻳﺎنﻧﺎﻣﺔ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ارﺷـﺪ ﺧـﻮد ﺑـﺎ ﻋﻨـﻮان: (معیارهای طراحی واحدهای همسایگی معاصر در تهران با توجه به بافت های سنتی نمونه موردی: سعادت آباد و خیابان ایران) تلاش کرده است تا با توجه به الگوها و تجارب اخذ شده از بافت های قدیمی که به تقویت تعاملات اجتماعی کمک می نمودند، در یک محله منتخب(محله سعادت آباد در منطقه 2 شهرداری تهران)، نحوه و میزان تعاملات اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته و بنا بر تحلیل های انجام شده طراحی سازمان فضایی صورت گیرد. در کنار این روند، با استفاده از مطالعات پیمایشی نتایجی در زمینه تأثیر کالبد بر میزان تعاملات اجتماعی حاصل شده است. نتایج به دست آمده نشان دهنده تفاوت های ادراکی شهروندان محلات مختلف از همسایگی و تأثیر هویت کالبدی بر ساختار اجتماعی ساکنین می باشد. ایجاد هویت کالبدی و مطلوبیت فضایی به پایداری جمعیتی منجر شده و در نتیجه در افزایش تعاملات اجتماعی نقش بسزایی ایفا می نماید.
با آن که «واحد همسایگی» یکی از اصطلاحات جدید در فرهنگ شهرسازی کشور ما محسوب می شود اما این اصطلاح جای خود را در شرح خدمات آماده سازی، تهیه شده توسط وزارت مسکن و شهرسازی، و در بین پروژه های درسی دانشجویان معماری و شهرسازی نیز باز کرده است و مهندسان مشاور و متخصصان خواستار «تهیه الگو و طرح» آن شده اند.
4-1- اهمیت و ضرورت طرح
سکونتگاه ها در جامعه امروز ایران تبدیل به خوابگاهی برای شهروندان شده است و از زندگی اجتماعی و مناسبات جمعی در مقیاس های مختلف همسایگی ،محله،… که تامین کننده نیازهای انسانی نظیر هویت و احساس تعلق می باشد، اثری دیده نمی شود. امروزه روابط عمیق همسایگی وجود ندارد، چون در جابه جایی های متعدد و آپارتمان نشینی، افراد بیش از آن که همسایه یکدیگر باشند به منزله مسافرانی هستند که برای مدتی کوتاه در مجاورت یکدیگر برحسب تصادف قرار گرفته اند( آزاد ارمکی ،1374).
این موضوع باعث عدم«احساس تعلق» و یا «علاقه» به سکونتگاه ها شده است. به بیان دیگر عدم وجود این رابطه نسبت به سکونتگاه ها باعث بی هویتی فرد و خانواده شده، بشدت بر بی هویتی جامعه تاثیر می گذارد. گرچه چگونگی این نیاز با توجه به ساختار روانی افراد متفاوت می باشد، اما عدم وجود قابلیت های محیطی بصورت پیش بینی شده در کالبد معماری، برآورده شدن این نیاز را با مشکل روبرو ساخته است( همان ،1374).
بنابراین با شناخت الگو های رفتاری در روبط متقابل همسایگی می توان فضاهایی را طراحی نمود که در بر گیرنده رفتار های موثر باشند و در عین حال تا حد امکان از ناهنجاریهای غیر قابل پذیرش توسط فرهنگ جلو گیری کند. تشویق به اسکان طولانی مدت در محیط مسکونی، یکی از سیاست های اصلی بخش مسکن در کشور های توسعه یافته است (انجمنی، 1390).
.به علت اهمیتی که این موضوع دارد در سطح ملی و بین المللی تلاش های وسیعی در جهت توسعه آن به کار رفته است. این تلاش ها هنگامی بیشترین موفقیت و سودمندی را داشته اند که راه های یگانگی اجتماعی را به عنوان بخش لاینفکی از زندگی روزمره هر خانواده از مجموعه ساکنان مدنظر قرار داده اند(مخبر،1363 ).ضرورت درک ایـن موضوع بـرای طرح های مسکن الزامی می باشد. طرح های مسکن باید ایجاد شکاف در بافت اجتماعی جوامع را به حداقل برسانند.
5-1-اهداف تحقیق
هدف اصلی در این پژوهش طراحی الگویی نوین از تجمع در مقیاس واحد همسایگی است، که بتواند پاسخگوی تغییرات ارتباطات انسانی در زندگی امروزباشد و باعث هر چه بیشتر شدن تعاملات اجتماعی و ارزش های اجتماع گرایانه نسبت به فرد گرایانه شود. از اهداف دیگر این پژوهش طرحی یک مجموعه مسکونی مناسب با فراهم نمودن زمینه برای گسترش سرمایه اجتماعی ( تعلق مکانی)به منظور افزایش تعاملات وارتباطات اجتماعی و فرهنگی در شهر سبزوار است.
همچنین ارائه راه‌کارهایی از طریق طراحی است که علاوه بر تأمین نیازهای مردم در زمینه ایجاد فضاهای سازگار با فرهنگ و روابط اجتماعی شان، امکان خلق فضاهایی زیبا و موزون، استفاده از توانایی‌های فنی جدید و وسایل زندگی مدرن است.

6-1- پرسش های تحقیق یا فرضیه ها طرح
در این پژوهش هدف پاسخگویی به سوالات زیر است:
یک معمار چگونه می تواند برای هر چه ییشتر کردن روابط اجتماعی با توجه به تغییرات ارتباطات انسانی در زندگی امروز، الگوهای نوینی در مجموعه های مسکونی ارائه دهد؟
با استفاده از چه راهکار هایی می توان به خلق یک واحد همسایگی مطلوب و رضایت بخش برای ساکنین دست یافت؟
چگونه معماری می تواند راه حل هایی را ارائه دهد، تا روابط همسایگی را با شرایط امروز قابل تطبیق سازد؟

7-1- روش تحقیق:
این پژوهش دارای ماهیتی توصـیفی وتحلیلـی اسـت وگـردآوری اطلاعـات آن عمـدتاً مبتنـی برروش کتابخانه ای واسنادی است. برای گردآوری اطالعات و به دست آوردن نتایج مطلوب و ارائه پاسخ مناسب به سؤال پژوهش از ابزاری همچون کتاب، مقاالت علمی پژوهشی، طرح پژوهشی و سایت های اینترنتی وسـایر اسـناد موجود داخلی و خارجی مرتبط با موضوع استفاده شده است. بدین ترتیب در ابتدا به بررسی و تحلیل متون و منابع موجود در رابطه با شناخت عوامل، عناصر و شرایطی که در ایجاد مسکن مطلوب مؤثرند پرداخته و سپس اصول و معیار های واحد همسایگی مورد بررسی قرارگرفته است.و در آخر مطالعه موردی از گونه های مختلف مجموعه های مسکونی اعم از سنتی و مدرن مورد استفاده قرار گرفته است. همچنین با توجه به اینکه موضوع این پژوهش “طراحی مجموعه مسکونی با توجه به واحد همسایگی امروز” را مـورد هـدف قـرار داده لـذا از منظر هدف در مجموعه پژوهشهای کاربردی قرار می گیرد.

8-1- فرآیند تحقیق: (سیر اندیشه ای دستیابی به نتیجه تحقیق)
در این تحقیق به طور کلی از مرحله پژوهش تا طراحی، بعد از بیان کلیات و توضیحاتی در رابطه با بیان مسـئله مـورد مطالعه، در فصل دوم بـه مقولـه مسـکن بـا نگاهی مفهوم گرا از نگاه فلسفه و تشریح مقوله مسکن، برای بر شـمردن ویژگـی هـای مطلوب کیفی مسکن امروز و همچنین گونه شناسـی مسـکن ، گروه بندی فضاهای مسکونی و در ادامه به عوامل موثر در طراحی مجموعه های مسکونی و گونه شناسی مجتمع های مسکونی پرداخته شده است.
لازم بـه ذکر است که استانداردهای سکونتی و دستور عمل های طراحی نیز از جملـه موضـوعات مورد بحث در این فصل می باشد.
در فصل سوم در مرحله اول همسایگی و پژوهش های مرتبط با این موضوع و تاثیر گزاری اجتماعی آن بر واحدهای همسایگی مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه به تعریف واحد همسایگی و ایده شکل گیری آن، همچنین اصول به کار رفته در ساختار کالبدی-فضایی و تاثیر گزاری در نظام شهرسازی ایران پرداخته شده است.
در فصـل چهارم مطالعات موردی، مورد بررسـی قـرار گرفـت و نهایتا در فصل پنجم از مفاهیم،اصول و معیارها فصول پیشین در روند طراحی از بدو ورود به یک مجموعه مسکونی تا رسیدن به واحد مسکونی استفاده گردیید.

فصل دوم
مسکن

” و خدا برای شما از خانه هاتان محل سکونت ( و آرامش ) قرار داد ،و از پوست چهارپایان نیز برای شما خانه هایی قرار داد که [در زمان ] کوچ کردن و روز اقامتتان به آسانی می توانید آن ها را جابجا کنید … ”
(( آیه 80 ، سوره نحل ))
مقدمه
طراحی مسکن و مجموعه مسکونی، خلق محیطی است که از طریق مطالعه به ادراک موضوع، طرح مسائل و ارائه راه حل ها برای آنها، به نیاز های کمی و کیفی کاربران، پاسخ داده تا محیط کار آمد، متناسب کاربران و زیبا پدید آید. به این ترتیب انسان ها و رفتار آنان بخشی از سیستم محیط های مسکونی هستند.از سوی دیگر رفتار انسان ها همواره در بستر محیطی معنا دار می شوند و نمی توان بدون در نظر داشتن محیط و شرایط آن، شرایط رفتاری را تجزیه و تحلیل کرد. اگر چه این دانش، هنوز کامل وبدون نقص نیست، طراحان نیز نباید بر اساس فرم